Chełm był dawniej osadą o nazwie Nowa Górka, a w niemieckich dokumentach – Stolzenberg. Po II wojnie światowej nie powrócono do historycznej nazwy, tylko słowo "berg" (góra) przetłumaczono na staropolskie określenie – chełm. Ta położona w majątku biskupim osada była wielokrotnie niszczona i palona podczas wojen i najazdów (m. in. przez Husytów i Krzyżaków). W 1577 roku uczynili to także sami gdańszczanie, nie chcąc dopuścić do zakwaterowania oblegających wówczas Gdańsk wojsk Stefana Batorego.
Po pierwszym rozbiorze Polski, w roku 1772, król pruski Fryderyk II Wielki z kilku osad leżących na południe od Gdańska utworzył miasto, posiadające własnego burmistrza, radę miejską i pocztę. Był tam także ratusz, ewangelicki kościół oraz szkoła. Podobnie jak w Gdańsku, także i w Stolzenbergu najważniejszą ulicę nazwano Długą (obecnie jest to ulica Lubuska, gdzie wciąż zachował się bruk z kamieni polnych). W roku 1773 miasto liczyło 10 000 mieszkańców, w tym 78 rodzin żydowskich. W mieście wyrabiane były tzw. pasy polskie, wzorowane na słuckich oraz piece kaflowe.
Szczęście nie sprzyjało jednak temu miasteczku. W trakcie oblężeń Gdańska w 1807 i 1813 roku zostało ono całkowicie zniszczone, zaś w 1814 – wcielone do Gdańska. Nic jednak nie rozwijało się na zgliszczach osady, porosła roślinnością i pozostała niemal niezamieszkała, z wyjątkiem pojedynczych domów rolników. Na terenie Chełmu istniał także cmentarz katolicki. Znajdował się na terenie obecnego kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Została tam pochowana między innymi Stanisława Przybyszewska. Na jego terenie był także cmentarz dla ofiar epidemii cholery z 1831. Po roku 1934 zaczęto zabudowywać teren dawnej osady dwukondygnacyjnymi domami. Rozwój i ponowny rozkwit tej dzielnicy nastąpił dopiero po wojnie. Wtedy też połączono komunikacją miejską Chełmu z centrum Gdańska. Obecnie dzielnica dzieli się na tzw. stary Chełm, czyli teren dawnego Stolzenbergu oraz część nowszą, zabudowaną blokami. Po starej osadzie nie ma niestety praktycznie śladu, ale stary Chełm nadal ma w sobie przedwojenny urok.
Komentarze